|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
Trylogia Tanatyczna Teatru Absurdu
|
|
|
|
(Instytut Wydawniczy "Maximum", Narodowe Centrum Kultury)
|
|
"Trylogia Tanatyczna Teatru Absurdu" została wyróżniona w 2005 roku w Ogólnopolskim Konkursie Narodowego Centrum Kulturu - Instytutu im. Adama Mickiewicza w Warszawie na najlepszą rozprawę doktorską z dziedziny nauk o kulturze i rekomendowana do druku przez NCK
|
|
________________________________________
|
| |
|
Dariusz Piotr Klimczak
|
| |
|
I.
|
Śmiertelnicy. Teatr Absurdu Samuela Becketta w przestrzeni Misterium Mortis
Instytut Wydawniczy „Maximum”,
Narodowe Centrum Kultury, Kraków – Warszawa 2006
o książce
o autorze
spis treści (PDF)
od autora (PDF)
ISBN: 978-83-918287-0-0
Cena: 38,00 PLN (30,00 €)
kup książkę
|
(kliknij w okładkę,
aby powiększyć)
|
| |
|
|
| |
|
|
|
II.
|
Mistyka błękitu.
Eugenio Ionesco dramatyczna eschatologia absurdu
Instytut Wydawniczy „Maximum”,
Narodowe Centrum Kultury, Kraków – Warszawa 2008
o książce
o autorze
spis treści (PDF)
od autora (PDF)
ISBN: 978-83-918287-2-7
Cena: 35,00 PLN (30,00 €)
kup książkę
|
(kliknij w okładkę,
aby powiększyć)
|
| |
|
|
| |
|
|
|
III.
|
Tango śmierci.
Sławomira Mrożka rzeczy ostateczne
Instytut Wydawniczy „Maximum”,
Narodowe Centrum Kultury, Kraków – Warszawa 2010
o książce (PDF)
o autorze
od autora (PDF)
spis treści (PDF)
ISBN: 978-83-61714-32-3
Cena: 29,00 PLN (25 €)
kup książkę
|
(kliknij w okładkę,
aby powiększyć)
|
| |
|
|
| |
|
|
|
|
„Śmiertelni to ludzie. Zwą się Śmiertelni, bo mogą umierać.
Umierać znaczy: podołać śmierci jako śmierci.
Tylko człowiek umiera.
Zwierzę ginie. (…) Śmierć jako krypta nicości
jest ukryciem (Gebirg) bycia.
Śmiertelnych nazywamy teraz Śmiertelnymi nie dlatego, że ich ziemskie życie się kończy, ale dlatego, że mogą oni podołać śmierci jako śmierci.
Śmiertelni jako Śmiertelni są takimi, jakimi są, istocząc
w ukryciu bycia”.
M a r t i n H e i d e g g e r, Rzecz 1950 (tłum. J. Mizera)
|
|
|
| |
|
Z PRZEDMOWY
|
| |
|
Temat śmierci w dramacie i teatrze absurdu już od dawna czekał na opracowanie. Fenomen zjawiska polega na tym,
że w teatrze absurdu trwa wszechobecne umieranie, ale nie przewidziano miejsca na rolę samej Śmierci. Być może dzieje się tak, ponieważ nie jest już ona gwarantem ładu i stabilności porządku świata, lecz – jak u Samuela Becketta – okazuje się unieważniona jako doświadczenie egzystencjalne i doznanie metafizyczne.
|
| |
|
Książka Dariusza Piotra Klimczaka Śmiertelnicy. Teatr Absurdu Samuela Becketta w przestrzeni Misterium Mortis
(I część „Trylogii Tanatycznej Teatru Absurdu”) rozrasta się niemal do traktatu filozoficznego na temat śmierci we współczesnym doświadczeniu dramatycznym (rozumianym jako dramat człowieczego istnienia i dramaturgia materii literackiej).
|
| |
Za znakomite fragmenty ujawniające wrażliwość Autora
i wybitne zdolności analityczne uważam opis motywu piasku, ciszy i słowa. Uwagi o roli ciszy medytacji i kontemplacji są napisane pięknym, dojrzałym językiem, trafiają w sedno poetyki i filozoficznego przesłania Samuela Becketta. |
| |
|
Śmierć staje się doświadczeniem granicznym i absurdyści tę niewyrażalną granicę na swój sposób opisują. Czynią to właśnie poprzez refleksję nad milczeniem, ciszą oraz przenikaniem bytów wskazując na sytuację niepewności ontologicznej.
|
| |
Zwraca uwagę mistrzostwo Klimczaka w doborze i prezentacji motywów, wątków, cytatów. Ważny jest wybór zaskakujących rekwizytów wiążących realizm z refleksją metafizyczną. Należą do nich kamień oraz drzewo. Trafnie o śmierci mówi się tu jako o chwili nieustannej przemiany, przekraczania granic materii. Pojawia się motyw walizki z piaskiem
– piaskiem zamykającym cały świat. Przypomina się scena
ze sztuki telewizyjnej Ej, Joe…, gdy ciało umarłej dziewczyny wchodzi w piasek na brzegu morza, gdy pochłaniają je kamienie. |
| |
Uderza bardzo ciekawa interpretacja wydobywanej stale przez Becketta etymologii słów (prawdziwej i fałszywej, językoznawczej i poetyckiej) poprzez skonfrontowanie
z myślą Mistrza Eckharta na temat związku aktu odrzucenia porządku mowy z równoczesnym wniesieniem rozjaśnienia. Rysuje się problem wykraczający poza granice tej książki
– język jako środek wyrażania i jako temat w teatrze absurdu. |
| |
Autor rozważa motywy tanatyczne w taki sposób, że stają się one kluczem interpretacyjnym, który otwiera kolejne drzwi prowadzące do ujawnień i odkryć sfer niewidocznych, gdy patrzeć pomijając tę perspektywę. Pytanie o śmierć
okazuje się pytaniem o istotę dramatu absurdu. |
| |
|
Książka Dariusza Piotra Klimczaka imponuje rozległością obserwacji, ciekawym ujęciem i ogromną erudycją. Bogata, umiejętnie wykorzystywana, bibliografia umożliwia prezentację różnych stanowisk badawczych, pozwala na porządkowanie już istniejących rozpoznań, by na tym tle budować śmiało wizje własne.
|
| |
Autor Śmiertelników rysuje ciekawą perspektywę pracy poprzez przykładanie do interpretacji utworów różnorodnych, stale zmiennych narzędzi literaturoznawczego poznania
i analizy, na przykład: koncepcji filozoficznych (Martin Heidegger, Georg Berkeley, David Takayoshi Suzuki, Thomas Merton, Emanuel Lévinas), teorii estetycznych (Theodor Wiesengrund Adorno, Philippe Ariès, Jean Baudrillard), badań kulturoznawczych i antropologicznych (Mircea Eliade, Umberto Eco, Zygmunt Bauman). Pamięta też o kontekstach określających przestrzeń literacką otaczającą poszczególne utwory dawne i współczesne (Pedro Calderón de la Barca, William Szekspir, Dino Buzzati). Ujęcie komparatystyczne bardzo wzbogaca niektóre odczytania. |
| |
| Na szczególne podkreślenie zasługuje podjęcie tematu związków Becketta z kontekstami filozofii Wschodu, przede wszystkim z buddyzmem, na które zwracał uwagę między innymi Martin Esslin, a później Paul Foster w książce Beckett and Zen (London 1989), poświęconej relacjom między filozofią Zen a prozą Becketta, dotyczącą dylematów tożsamości, źródeł oraz rozumienia cierpienia, obrazu kondycji ludzkiej, czasowi, przestrzeni. Śmierć i umieranie są tu pojęciami kluczowymi. Cytowane w rozprawie prace Davida Takayoshi Suzukiego, Karthara Rinpocze, Lati Rinpocze, Aldousa Huxleya i innych potwierdzają potrzebę podjęcia takich badań. |
| |
U Becketta zabrakło miejsca na śmierć, postacie zbliżają się tylko do stanu śmierci, poprzez proces odrzucenia, wymazania świata, by na koniec zaprzeczyć także swemu „ja”. Dopiero zobaczenie „ja „ jako „nie-ja” stawia je na krawędzi doznania iluminacji. W teatrze absurdu przychodzi ona
w sugestii doznania poetyckiego. Autor śmiało podejmuje trudną refleksję nad miejscem i statusem podmiotu w procesie poznawania świata. Patrząc od strony filozofii przywołuje tutaj ewolucję myśli od Kartezjusza po Heideggera, zmieniając perspektywę na estetyczną pokazuje znaczenie motywu lustra, snu, podwojenia w literaturze oraz sztukach plastycznych. |
| |
Dariusz Piotr Klimczak, autor wielu drukowanych artykułów, jest badaczem dojrzałym, świadomym wybieranych metodologii, sprawnie się posługującym warsztatem teatrologa i literaturoznawcy i – co bardzo cenne
– przyjmujący także w pisaniu o dramacie perspektywę filozoficzną i estetyczną. Potrafi łączyć sprawne, dociekliwe, niepozbawione elementów literackości, analizy utworów
z teoretycznymi próbami ujęć syntetycznych. |
| |
| Książki takie – budząc zaufanie w rzetelność prezentowanych przemyśleń oraz wyrażanych sądów – równocześnie prowokują do dyskusji, przyjaznym gestem zapraszają do rozmowy, którą chciałoby się podjąć z Autorem już w trakcie czytania. |
| |
|
prof. dr hab. Anna Krajewska UAM
|
| |
| |
|
|
|
|
 |
|
| |
|
|
| |
| |
|
|
|
|
Trylogia Tanatyczna 
